Η Ιστορία μας

Στων Ψαρών την ολόμαυρη ράχη…….

Τα Ψαρά  έχουν έκταση 40 τετραγωνικά χιλιόμετρα και είναι γνωστά κυρίως από τη μεγάλη καταστροφή που υπέστησαν το 1824, κατά τον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα εναντίον των Τούρκων.

 Το νησί έμεινε κατά μακρές περιόδους σχεδόν ακατοίκητο. Ειδικά μετά την Άλωση της Κωνσταντινούπολης, οι λιγοστοί κάτοικοι έφυγαν κι αυτοί. Εντούτοις λίγο αργότερα μετοίκησαν εκεί οικογένειες από την Εύβοια, τη Θεσσαλία, τη Μαγνησία αλλά και τη Χίο, επειδή το νησί ήταν μικρό και άσημο και παρ΄ ότι άγονο, μπορούσαν εκεί να ζήσουν ελεύθεροι. Αυτοί και οι απόγονοί τους ξανάχτισαν το παλιό φρούριο του Παλαιόκαστρου, για να αμύνονται εναντίον των πειρατών. Σταδιακά ο πληθυσμός αυξήθηκε και στα περίχωρα του κάστρου αυτού οικοδομήθηκε ένα μεγάλο χωριό.

 Μέχρι το 1821 οι Ψαριανοί έζησαν ήρεμα και ασχολήθηκαν με την αλιεία και το εμπόριο. Εξέλεγαν κάθε χρόνο την τοπική εξουσία τους μεταξύ των πλουσιοτέρων συμπολιτών τους. Τέσσερις δημογέροντες αναλάμβαναν την εκτελεστική εξουσία, οι οποίοι ήταν και υπεύθυνοι απέναντι στον Τούρκο ναύαρχο (τον καπετάν-πασά) και παράλληλα διοικούσαν ουσιαστικά το νησί, αφού δεν υπήρχε Τούρκος διοικητής. Ακόμα και τα ποινικά εκδικάζονταν από τους ίδιους τους Ψαριανούς. Πριν από την επανάσταση του 1821, το νησί είχε πλουτίσει και ευημερούσε, ήταν μάλιστα 3ο σε ναυτική δύναμη μετά την Ύδρα και τις Σπέτσες.

 

Τα Ψαρά ήταν από τα πρώτα νησιά, που ξεσηκώθηκαν ενάντια στον Τούρκικο ζυγό και το Πάσχα του 1821 ανύψωσαν την επαναστατική τους σημαία.

 

Ο σουλτάνος Μαχμούτ βρισκόταν σε αδυναμία να καταστείλει την Επανάσταση, οπόταν ζήτησε βοήθεια από τον Μεχμέτ Αλή Πασά της Αιγύπτου. Οι Τουρκο-αιγύπτιοι έδιναν πρωταρχική σημασία στις θαλάσσιες επιχειρήσεις, γιατί αν δεν καταστρεφόταν ο ελληνικός στόλος και δεν εξουδετερώνονταν οι ναυτικές βάσεις των Ελλήνων, δεν θα ήταν δυνατό να ευδοκιμήσουν οι προσπάθειές τους στη στεριά. Αποφασίσθηκε, λοιπόν, ο αιγυπτιακός στόλος υπό τον περιβόητο Χουσεΐν να προσβάλει στην Κάσο και ο τουρκικός υπό τον Χοσρέφ Πασά τα Ψαρά.

 

Το πρωί της 20ης Ιουνίου ο τουρκικός στόλος απέπλευσε από το Σίγρι Μυτιλήνης με προορισμό τα Ψαρά. Με 176 πλοία και 12 χιλιάδες άνδρες, η τουρκική αρμάδα έφθασε στον αβαθή ορμίσκο Κάναλος, στη βορειοδυτική πλευρά του νησιού. Έπειτα από ισχυρό κανονιοβολισμό, οι Τούρκοι πέτυχαν την απόβαση των αγημάτων τους.

 

Μόνη εστία αντίστασης παρέμεινε το Παλαιόκαστρο. Οι υπερασπιστές του, ανάμεσά τους και πολλά γυναικόπαιδα, αμύνθηκαν σθεναρά εναντίον Τούρκων, που τους πολιορκούσαν. Όταν η αμυντική τους γραμμή έσπασε και το φρούριο πλημμύρισε από Τούρκους, ο Αντώνιος Βρατσάνος έβαλε φωτιά στην πυριτιδαποθήκη για να μην πέσουν στα χέρια των εισβολέων.

 

Την εικόνα της καταστροφής δίνει με τον πιο παραστατικό τρόπο ο εθνικός ποιητής Διονύσιος Σολωμός:

 

 Στων Ψαρών την ολόμαυρη ράχη, περπατώντας η δόξα μονάχη,

 μελετά τα λαμπρά παλικάρια, και στην κόμη στεφάνι φορεί,

γινωμένο από λίγα χορτάρια, που ‘χαν μείνει στην έρημη γη……